OPINIA PRAWNA
w sprawie możliwości prowadzenia sprzedaży podręczników w szkołach.

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o finansach publicznych, do sektora finansów publicznych zalicza się m.in. jednostki budżetowe i zakłady budżetowe.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty, szkoły publiczne sa jednostkami budżetowymi lub zakładami budżetowymi.

I. Szkoła publiczna jako zakład budżetowy.

Art. 79 ust. 1a ustawy o systemie oświaty stanowi, że szkoły publiczne będące zakładem budżetowym, pokrywają koszty swojej działalności z przychodów własnych oraz z dotacji z budżetu państwa. Przepis ten jest odzwierciedleniem regulacji prawnej zawartej w art. 19. ust. 1 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z która zakłady budżetowe pokrywaja koszty swej działalności m.in. z przychodów własnych.

Podstawa gospodarki finansowej zakładu budżetowego jest roczny plan finansowy, obejmujacy przychody i wydatki stanowiące koszty działalności oraz stan srodków obrotowych i rozliczenia z budżetem (art. 19 ust. 6). Zgodnie z ust. 12, w planie finansowym zakładu budżetowego wyodrębnia się m.in. przychody własne.
Jak stanowi §29 ust 1 rozporzadzenia Ministra Finansów w sprawie szczególowych zasad gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych oraz szczegółowe zasady i terminy rocznych rozliczen i wpłat do budżetu przez zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek - zakład budżetowy opracowuje i przekazuje własciwemu dysponentowi części budżetowej projekt planu finansowego na nastepny rok budżetowy, w terminie do dnia 1 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy.
§31 ust. 1 wspomnianego wyżej rozporzadzenia w zwiazku z art. 19 ust. 13 ustawy o finansach publicznych kierownik zakładu budżetowego może dokonywać zmian w planie wydatków zakładu budżetowego w ciągu roku budżetowego, w przypadku realizowania wyzszych od planowanych przychodów i wydatków, pod warunkiem, że nie spowoduje to zmniejszenia wplat do budżetu ani zwiekszenia dotacji z budżetu.

Wniosek:

Szkoła będąca zakładem budżetowym może dokonywać zakupu podręczników, a następnie je odsprzedawać uczniom, pod warunkiem, że wydatki na zakup podręczników oraz przychody z ich odsprzedania uczniom zostały uwzględnione w rocznym planie finansowym. W konsekwencji, szkoła będąca zakładem budżetowym powinna w rocznym planie finansowym przewidzieć w przybliżeniu pule środków, które ma zamiar przeznaczyć na zakup podręczników.

II. Szkola publiczna jako jednostka budżetowa.

Art. 18.1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że jednostkami budżetowymi są takie jednostki sektora finansów publicznych, które pokrywaja swe wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Podstawa gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków (plan finansowy) . §5 cytowanego wyżej rozporządzenia kierownicy państwowych jednostek budżetowych w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ostatecznych kwotach dochodów i wydatków budżetowych przyjętych w ustawie budżetowej, sporządzaja plany finansowe. §16 rozporzadzenia państwowa jednostka budżetowa może zaciągać zobowiązania na realizacje zadań do wysokości kwot wydatków ujetych w zatwierdzonym planie finansowym.

Wniosek:
Szkoła będąca jednostką budżetową może dokonywać zakupu podręczników, a następnie je odsprzedawać uczniom, pod warunkiem, ze fundusze przeznaczane na zakup zostały uwzględnione w rocznym planie finansowym.

III. Sprzedaż podręczników radzie rodziców.

Art. 53 ustawy z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty stanowi, że w celu wspierania działalności statutowej szkoły rada rodziców może gromadzić fundusze, a zasady ich wydatkowania określa regulamin rady rodziców. Rada rodziców jest jedynie organem społecznym, grupą równouprawnionych osób fizycznych. Jeżeli w regulaminie rady rodziców nie zostalo zastrzeżone, że za zobowiązania rady odpowiada dany członek rady (np. przewodniczący rady rodziców) to zaciągać zobowiązania w imieniu rady rodziców mogą jedynie wszyscy członkowie rady rodziców.

Aby rada rodziców mogła kupować książki i podręczniki nie musi prowadzić działalności gospodarczej. Rada dokonuje zakupu podręczników za gotówke i jako potwierdzenie zakupu otrzymuje paragon. Jedynie radę rodziców prowadzacą działalność gospodarczą można obciążyć fakturą VAT. W praktyce jest to raczej sytuacja niespotykana.

Ustawodawca nie przewidział instytucji prawnej w postaci Rady Rodziców działającej przy szkole, w której to rada rodziców zaciąga zobowiązania na rzecz szkoły i za które szkoła ponosi odpowiedzialność, a nie rada rodziców. Jeżeli płatnikiem faktury jest szkoła, to szkoła ponosi odpowiedzialność za zapłatę ceny, i to szkoła - a nie rada rodziców - ewentualnie stanie się strona w postępowaniu sądowym. Rada rodziców nie jest również uprawniona do zaciżgania zobowiazań w imieniu szkoły.

Wniosek:
Rada rodziców może zaciągać zobowiązania. Rada rodziców gromadzi fundusze ze składek własnych, darowizn lub dokonuje zbiórki pieniędzy wsród uczniów, a zgromadzone środki może przeznaczać na działalność statutową szkoły. Zakup podręczników dla uczniów jest zgodny ze statutem szkoły pod warunkiem, ze podręczniki nie będą odsprzedawane uczniom z zyskiem. Rada rodziców nie prowadzącą działalności gospodarczej może kupować podręczniki jedynie za gotówke.

IV. Sprzedaż podręczników w szkole

Szkoła działająca zarówno jako jednostka budżetowa, jak i zakład budżetowy mogą zawrzeć umowę cywilnoprawną z kontrahentem w celu udostępnienia mu powierzchni do prowadzenia działalności gospodarczej związanej ze sprzedażą podręczników. Będzie to najcześciej umowa dzierżawy, ewentualnie nieodpłatna umowa użyczenia. W przypadku umowy dzierżawy przychody z czynszu dzierżawnego szkoła równiez powinna uwzglednić w rocznym planie finansowym.

Wnioski końcowe:

Rada rodziców zwykle nie prowadzi działalności gospodarczej i z reguly nie posiada środków na zakup większej ilości podręczników. W praktyce za zgromadzone fundusze rada rodziców dokonuje zakupu książek wręczanych uczniom w ramach nagród za dobre wyniki w nauce. Rada rodziców nie może zaciągać zobowiązań w imieniu szkoły. Szkoła może dokonywać zakupu podręczników dla uczniów, ale jest do tego skutecznie zniechęcana przez wytyczne i okólniki kuratorów działających pod wpływem i de facto na rzecz lobby księgarskiego.